|
 تاریخ: چهارشنبه 16 آبان 1386 - 15:57 عنوان: تعقيبات و نوافل |
 |
|
تعقيبات و نوافل
نماز،حضور در پيشگاه خداوند و شركت در ضيافتى معنوى است كه وى،بندگان را به آن فرا خوانده است.
همچنانكه حضور در يك ميهمانى،مقدمات و آدابى دارد و نسبتبهمهمان،استقبال و بدرقه به عمل مىآيد و مهمان هرچه عزيزتر باشد،مراسم پيشواز و بدرقه،با شكوهتر صورت مىپذيرد،اداى فريضه الهى نيزچنين است.
پيشوايان معصوم ما(عليه السلام)پيش از فرا رسيدن وقت نماز،خودرا مهياى آن مىساختند و پس از نماز نيز،مدتها به تعقيب نمازمىپرداختند و دل از ياد خدا نمىكندند و لب از ثناى او نمىبستند وچهره از قبله بر نمىتافتند.مگر نه آنكه نماز را«نور چشم»خودمىدانستند؟ مگر انسان به آسانى دل از نور چشم مىكند و از آن چشممىپوشد؟
اذان و اقامه،نوعى استقبال از نماز است و تعقيبات،بدرقه آن. بىاعتنايى به تعقيبات و دعاهاى پس از نماز،نشان بىعلاقگى بهخود نماز است.آنگونه كه در روايات،نسبتبه زودتر رفتن به مسجد و انتظار شروع نماز را كشيدن،تشويق و سفارش شده و منتظر نماز را، «مهمان خدا»گفتهاند. (1) به انجام مستحبات و دعاهايى پس از اتمامنماز نيز سفارش شده است. قرآن مىفرمايد:
«فاذا فرغت فانصب و الى ربك فارغب» (2) همين كه فارغ شدى،به كار ديگرى بپرداز و به سوى پروردگارت رغبت نما.
اينك به ذكر برخى از مسائل مربوط به تعقيبات مىپردازيم:
تعقيب نماز
امام صادق(ع)مىفرمايد:همين كه از نماز واجب فارغ شدى،بهدعا و تعقيب نماز مشغول باش. (3) و مىفرمايد:دعا پس از نماز صبح و ظهر و مغرب،مستجاب مىشود. (4) و نيز:تسبيحات حضرت زهرا سلام الله عليها(34 مرتبه الله اكبر،33مرتبه الحمد لله و 33 مرتبه سبحان الله) از هزار ركعت نماز مستحب،نزدخداوند بهتر است. (5)
و در حديث مىخوانيم:هر كس اين تسبيحات را بگويد،به آيه (و اذكروا الله كثيرا احزاب/41) كه بمعناى زياد ياد كردن خداونداست،عمل كرده است. (6)
البته دعا و تعقيبات به جاى خود،و ادامه كار و تلاش هم به جاىخود.و هيچكدام مانع يكديگر نيست.بعضى مىپندارند اگر به جاىدعا،سراغ كار بروند،كاميابتر و موفقترند. رسولخدا(ص)مىفرمايد:
«التعقيب بعد صلاة الفجر ابلغ فى طلب الرزق» (7) دعاى پس از نماز صبح،براى زندگى و جلب رزق،مؤثرتر است.
درود و نفرين
از جمله كارهاى تعقيباتى،درود و صلوات فرستادن بر نيكان وزبدههاى كمال بشرى،و لعن و نفرين بر مظاهر شرك و پليدى وسردمداران كفر و ستم است.
در آنچه به عنوان دعاهاى تعقيب آمده،هم به موارد متعددى از«صلوات»بر مىخوريم،همه به مواردى از لعن و اين،گوشهاى از تولىو تبرى در يك مكتب زنده و جهتدار است.
صلواتها كه نقل شده به جاى خود.حتى در نمونههاى فراوانى،خود«اللهم صل على محمد و آل محمد»،به عنوان يكى از تعقيباتنمازها بيان شده است.
اما در مورد لعن:امام باقر(ع)مىفرمايد:
«اذا انحرفت عن صلاة مكتوبة فلا تنحرف الا بانصراف لعن بنىامية» ( هر گاه نماز واجب را تمام كردى،جز با لعن بنى اميه،از جاى خودحركت نكن.
چرا كه آن دودمان ننگين و تبهكار،نمونه طاغوتها و از بارزترينچهرههاى مخالفتبا خط رهبران معصوم و آل پيامبر بودند و مستحقهر گونه نفرت و نفرين!
امام صادق(ع)در پى هر نماز،به چهار مرد و چهار زن(كه ازدشمنان سر سخت مقام مامتبودند)لعن و نفرين مىكرد. (9) چه زيباست اسلامى كه در كنار برنامههاى عبادى و الهى خويش،بيزارى از ستمگران و مفسدان و طاغوتها را هم جزء برنامههاى خود،ساخته و نماز و عبادات و حج آن،همراه با برائت و اعلام تنفر از كفار ومشركان و منافقان است. (10 پس تعقيبات نماز،برخوردار از نوعى فرياد لعنتبر دشمنان خدا ومخالفان خط رهبرى الهى است.
تسبيح حضرت زهرا(ع)
يكى ديگر از تعقيبات نماز،تسبيحات حضرت زهرا(ع)است.يعنىگفتن 34 مرتبه الله اكبر،33 مرتبه الحمدلله و 33 مرتبه سبحانه الله،پساز فراغت از هر نماز.اين تسبيحات را رسول خدا(ص)به دخترشفاطمه(ع)تعليم داد و بر گفتن آن،بسيار سفارش شده است و پاداش بسياردارد.
امام باقر(ع)مىفرمايد:در ميان ستايشها،بهتر از تسبيحات حضرتزهرا(ع)نيست،و اگر بود، رسول خدا(ص)به فاطمه(ع)تعليممىداد. (11) در روايات متعددى،تاكيد شده به همراه داشتن تسبيح 34 دانهاى ازخاك مقدس امام حسين(ع)و اينكه ذكر گفتن با آن،ثواب زياد داردو حتى گرداندن آن،بدون ذكر هم ارزشمند و خوب است. (12) و در حديثى است كه:خود آن دانهها ذكر مىگويند. (13) تربتحسين(ع)،يادآور حماسههاى كربلا و احياگر«فرهنگشهادت»است و انس انسان را با رهبرى الهى،جهاد،شهادت،ايثار،سيدالشهداء، مبارزه با ستم و انتقام از ظالمان را بيشتر مىكند.
تسبيحات حضرت زهرا(ع)به ترتيبى كه گفته شد،حتى در كتبحديثى اهل سنت نيز آمده، (14) ولى هيچكدام نگفتهاند كه نام اينتسبيحات،تسبيح حضرت زهراست!!...
سجده شكر
سپاس نعمتهاى حقتعالى،نشان معرفت و ادب و بندگى است.درآيات و روايات،به مسئله شكرگزارى از نعمتها،بسيار سفارش شده واينكه ياد نعمتها،محبت انسان را به خدا زياد مىكند و نعمتهاى الهىرا مستدام و افزون مىگرداند. (15)
گرچه شكر نعمتها،از توان و طاقتبشر بيرون است،ولى انسانبايد به هر قدر كه مىتواند، سپاسگزارى احسان و نعمت و نيكى پروردگارباشد.يكى از شكلهاى شكر،سجده بر خاك كردن و پيشانى بر خاكنهادن در برابر خداوند و شكر گفتن اوست.
و«سجده شكر»يكى از تعقيبات نماز به حساب آمده است. (16) مرحوم علامه مجلسى،تمام جلد 83 بحار الانوار را(جز چند صفحه آخر)
به روايات تعقيبات نماز اختصاص داده و 63 حديث،پيرامون سجده شكر،از ائمه اطهار(ع) نقل كرده است.
سجده بعد از نماز،شكرانه توفيق انجام نماز است. (17) در سجده شكر،سه مرتبه«شكرا لله»كافى است،ولى در حديثاست:اگر انسان به طول يك نفس،«يا رب،يا رب»بگويد:خداوند به او خطاب مىفرمايد:«لبيك!ما حاجتك؟»حاجت تو چيست تا انجامدهم؟ (1
امام صادق(ع)فرمود:سجده شكر بعد از نماز،دليل كامل شدن نماز و رضاى خدا و اعجاب و خوش آمدن فرشتگان است.خداوند بارها ازآنان مىپرسد،پاداش اين بنده شاكر چيست؟ مىگويند:رحمت تو،بهشت تو،حل مشكل او،و هر خيرى را كه فرشتگان مىگويند، جوابىنمىشنوند،به خدا عرضه مىدارند:ما نمىدانيم پاداش اين سجدهچيست؟خداوند مىفرمايد:همچنانكه او از من شكر كرد،من هم از اوتشكر مىكنم،و با اين جمله به فرشتگان مىفهماند كه رضا و سپاسالهى از او،بالاتر از بهشت و رحمت و حل مشكلات است. (19)
در حديث است:خداوند به حضرت موسى فرمود:دليل آنكه تو را بهپيامبرى مبعوث كردم، سجدههايى بود كه بعد از نماز داشتى. (20) |
|
